Kraj
 Środowisko
 Ludzie
 Dzieje
 Język
 Miejscowości
 Eskimoskie wczoraj
 Dla turysty
 Zorze polarne
 Ciekawostki
 Książki
 
  Strona główna

Środowisko

Klimat

Grenlandia to największa wyspa świata o rozciagłości południkowej ponad 2600 km. Oznacza to w praktyce, że jednym zdaniem o klimacie opowiedzieć się nie da. Surowe oblicze wyspy łagodnieje, gdy uzmysłowimy sobie, iż jej południowe krańce leżą na szerokości norweskiego Bergen. Średnia temperatura roku sięga tam ok. +1°C a słońce codziennie kończy swą wędrówkę po niebie, żeby dać zapanować nocy. Tymczasem 2500 kilometrów na północ od października do kwietnia panuje noc polarna, a średnia roczna temperatura wynosi -17°C.

Klimat Grenlandii w dużej mierze zależny jest również od bliskości morza. Wybrzeże, dzięki ocieplającemu wpływowi zbiornika morskiego posiada znacznie wyższe zachmurzenie i opady oraz łagodniejszy klimat (czytaj: byle jakie chłodne i pochmurne lato oraz byle jaką, raczej ciepłą zimę). Im dalej od wybrzeża, tym bardziej wzrasta wpływ kontynentalizmu, co ujmując po ludzku znaczy tyle, co mniejsze zachmurzenie i związane z tym niższe opady, oraz większą surowość. Jako że wybrzeże często ma charakter górzysty, zasobne w wilgoć i ciepło powietrze jest tam skutecznie zatrzymywane i już kilkanaście kilometrów od morza warunki mogą różnić sie dość znacznie. W samym wnętrzu wyspy opady są niewielkie, a temperatury w ciągu całego roku sięgają znacznie poniżej zera, przekraczając zimą próg -60°C. Nie bez przyczyny Grenlandia nazywana jest jedną z największych pustyń... lodową. Surowość klimatyczną wyspy potęgują silne wiatry, najczęściej wiejące z lądolodu.
Występowanie gór i wysokich pagórków na wybrzeżu warunkuje też występowanie zimnych i porywistych wiatrów katabatycznych zeń spływających oraz ciepłych i porywistych wiatrów fenowych (przykładem fenu jest wiatr halny).

Poza zróżnicowaniem klimatycznym warto wspomnieć o dużej zmienności pogodowej, charakterystycznej zwłaszcza dla obszarów nadmorskich Grenlandii. Sytuacje, gdzie z godziny na godzinę pogoda z pięknej i słonecznej zmienia się na wietrzną i deszczową na Grenlandii nie należą do rzadkości. Warto się z tym liczyć planując dłuższe wyjścia w teren.

Warto również wspomnieć o prądach morskich, których wpływ na warunki klimatyczne jest duży, a czasem bywa niedoceniany. Zachodnie, bardziej zaludnione wybrzeże Grenandii omywa ciepły Prąd Zachodniogrenlandzki, dzięki któremu wszystkie porty do wysokości Sisimiut, są wolne od lodu przez cały rok. Wpływa on na złagodzenie klimatu tej części wybrzeża oraz możliwość połowu ryb i innych zwierząt morskich w dowolnej porze roku. Wschodnie wybrzeże wyspy, z rzadka zamieszkałe, znajduje się pod wpływem zimnego Prądu Grenlandzkiego (Wwschodniogrenlandzkiego). Płynąc z północy ku południowym krańcom Grenlandii niesie z sobą pak lodowy i góry lodowe pochodzące z wyższych szerokości Arktyki.

Krajobraz

wygład

Krajobraz wyspy jest efektem działania lądolodu i czynników klimatycznych. Początek zlodzenia Grenlandii szacuje się na około trzech milionów lat temu. Milion do dwóch milionów lat później ogromna czapa lodowa pokryła całą powierzchnię wyspy, zakrywając zatem m.in obszar, na którym mieszkaliśmy. Patrząc na okoliczny krajobraz pod tym kątem łatwo jest zauważyć liczne polodowcowe pozostałości jak jeziora, doliny U-kształtne, wspaniałe wygłady lodowcowe z olbrzymimi głazami narzutowymi „porozkładanymi” na ich powierzchni. Po ustapieniu lądolodu procesy wietrzenia i erozji przyczyniają się wciąż do wypełniania form wklęsłych (dolin, zagłębiebień wytopiskowych) materiałem zdartym z wszelakich wyniesień. Mróz, a raczej wielokrotne oscylowanie temperatur wokół punktu zamarzania pozwala rozkruszyć nawet najtwardsze skały, żeby po długim czasie zmienić je w końcu w drobny materiał mineralny. morena Mętne rzeki lodowcowe wynoszą spod lodowców oraz wypłukują z obszarów przez które przepływają bardzo drobny materiał, który wywiany na przedpole lądolodu tworzy iście pustynny krajobraz. To sandry. Wspaniałe wały moren czołowych, odsłaniające czasami swe lodowe jądra, kemy czy pinga (jedno niedaleko Kangerlussuaq - artykuł w pdf) nieodłącznie towarzyszą krawędzi lądolodu, służąc za świadectwo dawnych jego postojów. Na stokach, ale nie tylko, dostrzec można formy poligonalne (spękania gruntu i ułożenie kamieni w postaci dość regularnych wieloboków).
Stromym stokom górskim często towarzyszą piarżyska, od drobnokamienistych, łatwo osypujących się (zwłaszcza spod butów), aż po gigantyczne głazowiska, przez które zwyczajnie przejść się nie da.

Przyroda

Na grenlandzki ekosystem wpływa klimat arktyczny: niskie temperatury i opady, długie ciemne zimy, krótkie jasne lata i zmarzlina. Świat roślinny to ok. 500 gatunków, z których niewielka liczba porasta jałową przemarzniętą ziemię północy. Łagodniejszy klimat i żyźniejsze gleby na południu pozwalają na bujniejszy wzrost. Południowy kraniec Grenlandii znajduje się na granicy lasów, stąd występujące tam drzewiaste formy karłowatej brzozy i wierzby oraz możliwość uprawy innych drzew (drzewa iglaste uprawia się z powodzeniem w Narsarsuaq i nad fiordem Tasermiut). Im dalej na północ, tym tundra uboższa, na samym krańcu lądu występują już tylko mchy i porosty. Liczny świat zwierzęcy, zwłasza w morzu był zawsze podstawą ludzkiej egzystencji w Arktyce. Wybrzeża są miejscem lęgów licznego ptactwa, z których warto wspomnieć o 20 do 40 milionach par alczyków (traczyków lodowych) gniazdujących w rejonie Qaanaaq (Thule) i Ittoqqortoormiit. wygładWiększość ptaków odlatuje na zimę, a pozostają jedynie kruk, sowa śnieżna, pardwa i niektóre wróblowate. Ssaki lądowe to głównie renifer, wół piżmowy, lis polarny, wilk polarny oraz leming (dwa ostatnie gatunki żyją tylko w północno-wschodniej części wyspy). Do morskich ssaków zaliczymy morsy, różne gatunki fok i wielorybów (w tym narwale) oraz niedźwiedzie polarne. Poławiane ryby to dorsz, halibut, łosoś, pstrąg, z innych zwierząt morskich łowi się krewetki i kraby. Dzisiaj głębokowodne krewetki mają największe znaczenie dla grenlandzkiej gospodarki.

Woły piżmowe pierwotnie zamieszkujące jedynie północny wschód wyspy zostały w latach 1960. z powodzeniem wprowadzone w okolicach Kangerlussuaq, gdzie populacja 27 cielaków po 40 latach rozrosła się do ok. 5000.

Na Grenlandii znajduje się największy park narodowy świata zajmujšcy olbrzymi obszar w północno-wschodniej części wyspy. Ochroną otoczono nadmorski pas ziemi zamieszkany przez woły piżmowe, wilki polarne, lisy, flemingi i 50 gatunków ptaków gniazdujacych oraz połać lądolodu.


© S&T Moczadłowscy, 2006
Przystanek Grenlandia
Kontakt