logo Hornsund

strona główna

mapka Spitsbergen

 Stacja

 Badania

 Hornsund

 Spitsbergen
    (Svalbard)


 Fotogaleria


Zwierzęta Hornsundu

Powierzchnia archipelagu Spitsbergen pozostaje w olbrzymiej części niezmieniona przez człowieka. To jeden z nielicznych ostatnich obszarów na Ziemi, gdzie przyroda żyje swoim własnym niezakłóconym rytmem.

Poniżej opisano ogólnie grupy zwierząt oraz szczegółowo kilka charakterystycznych dla rejonu Hornsundu gatunków.

niedźwiedź polarny | renifer | lis polarny | foka obrączkowana
ptaki | ssaki morskie | ryby | bentos | plankton (roślinny i zwierzęcy)

NiedĹşwiedĹş polarny (Ursus maritimus)

Wielki drapieżnik Arktyki zaliczany do ssaków morskich. Większą część swego życia spędza na polach lodowych dryfujących po morzach basenu arktycznego. Tam właśnie poszukuje swego podstawowego posiłku - fok. Dorosłe samce mogą ważyć do 500-600 kg przy 3 m długości, samice są mniejsze - do 350 kg i 2,5 m. Białe futro młodych z wiekiem staje się kremowe. Niedźwiedzie ruchy są zwykle wolne i ociężałe ale eleganckie, w razie potrzeby stają się niezwykle szybkie. Biały niedźwiedź potrafi długo, choć niezbyt szybko pływać. Jego węch jest ponad sto razy lepszy niż ludzki. Słuch ma również dobry, wzrok słaby.
Niedźwiedzie polarne żyją ok. 30 lat. Samice dojrzałość płciową osiągają w wieku 4 - 5 lat. Potomstwo wydają raz na 3 lata.
Są indywidualistami i samotnikami - raczej rzadko przestają razem. Wśród innych osobników podlegają hierarchii społecznej, gdzie każdy zna lub powinien znać swoje miejsce. Uprzywilejowane są tu duże, silne samce. Najniższą pozycję zajmują młode, dopiero co porzucone przez matkę.
Licznie występują w rejonie Spitsbergenu, zwłaszcza we wschodnich i północnych rejonach archipelagu. Tutejsze niedĹşwiedzie należą do populacji migrującej na obszarze od wschodniej Grenlandii do Nowej Ziemi, ktĂłrej liczebność szacowana jest na ok. 5000. W swoich wędrĂłwkach zapuszczają się nawet w dość odległe miejsca, jak okolice Bieguna Północnego lub stoki najwyĹźszego szczytu Spitsbergenu Newtontoppen. Czasem odbywają dalekie, prawdopodobnie nie zamierzone podróşe, gdy dryfująca kra wyniesie je w głąb morza. Dopływały więc do wybrzeĹźy Norwegii, a nawet Japonii, w stanie skrajnego wyczerpania i głodne. Jest bardzo prawdopodobne, Ĺźe w czasie takich dalekich „rejsĂłw” słabsze jednostki giną.

Są ciekawskie - czasami zaintrygowane podążają wiele kilometrów za nieznanymi śladami nart, skutera itp.
Mimo życia w ekstremalnie trudnych warunkach nigdy nie zamarzną na śmierć. Chroni je gęste długie futro i gruba warstwa tłuszczu. Mogą natomiast umrzeć z przegrzania, gdy np. długo uciekają przed śmigłowcem lub skuterem. Po wysiłku często chłodzą się kąpielą, tarzając w śniegu lub rozkładając na lodzie. Młode (ale nie te ciągle głodne, dopiero co porzucone przez matkę) lubią się bawić w zapasy, zjazdy z górki.
Oprócz fok, które pokrywają ok. 90% ich diety, jedzą ptaki i ich jaja, skorupiaki morskie, gdy są bardzo głodne jedzą nawet trawę. Lato jest dla niedźwiedzi trudnym okresem - trudniej zdobyć pożywienie (foki). Są częstymi gośćmi w traperskich chatach, gdzie włamując się jedzą wszystko, co da się zjeść (proszek do prania) pozostawiając olbrzymie zniszczenia. Są to zwierzęta bardzo silne - potrafią zabić człowieka jednym uderzeniem łapy. Nie atakują jednak bez powodu ludzi, chyba że są prowokowane, bardzo głodne lub czują się zagrożone. Człowiek w Arktyce powinien stale nosić przy sobie broń. Niedźwiedź sygnalizuje atak kłapaniem zębami i wydmuchiwaniem powietrza przez nos, opuszcza łeb i z dużą prędkością, długimi susami, rusza do ataku. Istnieje wiele przypadków atakowania i zabijania ludzi przez niedźwiedzie.

Z chwilą, gdy lód na morzu jest na tyle mocny, by je utrzymać, opuszczają ląd, udając się na morze obfitujące w tłuste mięso fok. Stosują różnorodne techniki polowania - niektóre z nich naśladowane były i są przez Eskimosów. Na przykład czatują przy otworach oddechowych fok. Foki wycinają w lodzie i utrzymują sieć otworów, które pozwalają im wynurzyć się dla nabrania powietrza. Nieruchome oczekiwanie może trwać wiele godzin, a atak musi być szybki. Dorosły niedźwiedź polarny zjada jednorazowo 60 - 90 kg foczego mięsa i sadła. Potem odpoczywa przez ok. miesiąc i więcej, do następnego polowania. Gdy jest dużo młodych fok, niedźwiedzie zabijają znacznie więcej niż jest to im potrzebne i zjadają tylko ich skórę i tłuszcz (szczególnie chętnie szczeniąt). Po każdym posiłku niedźwiedzie dokładnie czyszczą swoje futro z krwi i tłuszczu. Tarzają się w śniegu, wylizują, kąpią w wodzie.
Zdarza się, że chroniąc się przed silnym mrozem i huraganowym wiatrem, kopią sobie w śniegu jamy, w których spędzają czasem kilka dni lub tygodni. Zapadają wówczas w letargiczny sen, temperatura ciała spada w tym czasie nieco poniżej normalnej, ale gdy w sąsiedztwie coś się dzieje, budzą się łatwo i natychmiast reagują.

Zapłodniona na wiosnę samica pod koniec roku podąża na wybrzeże lądu, gdzie wykopuje w zaspie swą zimową jamę. Nie zasypia tam w zimowy sen, chociaż jej funkcje metaboliczne zwalniają - jest letargiczna, wiele śpi. Przez ok. cztery miesiące nic nie je. Pod koniec grudnia lub na początku stycznia rodzi jedno lub dwójkę młodych, które pierwsze trzy miesiące spędzają z nią w jamie. Jama jest czysta - odchody młodych matka przykrywa śniegiem zgarnianym z sufitu. W marcu lub kwietniu (czasem w maju) rodzina wychodzi na świat. Niedźwiadki trzymają się blisko matki przez około 2,5 roku. W tym czasie muszą się nauczyć jak przetrwać samodzielnie. Jeśli zostaną pozbawione matki w ciągu pierwszych 18 miesięcy życia, najpewniej zginą z głodu lub zostaną zabite przez starsze niedźwiedzie. Gdy wreszcie przychodzi czas odłączenia od matki, przechodzą trudną próbę przeżycia - są ciekawe, nieświadome wielu niebezpieczeństw, brak im doświadczenia.

Zimą, niedźwiedzie polarne populacji spitsbergeńskiej dryfują wzdłuż brzegów wysp Hopen, Edgeoya, wschodnich i południowo-zachodnich wybrzeży Spitsbergenu. Hornsund leży na trasie ich pieszej, powrotnej wędrówki na północ i północny wschód. W niektórych latach naliczono ponad 200 osobników przechodzących koło Polskiej Stacji Polarnej. Niedźwiedzie polarne w czasie migracji przebywają do 50 - 80 km/dobę, a ich coroczna trasa to ok. 1000 km.

do gĂłry

Renifer (Rangifer tarandus platyrhynchus)

Podgatunek żyjący na Spitsbergenie różni się od reniferów i karibu żyjących w Skandynawii, Ameryce Płn. i Azji. Reny Spitsbergenu są bardziej krępe, nogi mają krótsze. Wysokość 1,5-1,6 m, waga: samiec 60 kg zimą, 90 kg latem, samica 40-60 kg. Ubarwienie białawe z szarymi i beżowymi plamami, zimą białe. Żyją do 20 lat. Samce i samice mają poroże, które gubią wczesną zimą, nowe odrastają na wiosnę. Renifery przemierzają lodowce, górskie przełęcze i dobrze pływają.
Latem pasą się w niewielkich stadach (zwykle do ok. kilkanastu osobników) w dolinach i na równinach, zimą często wychodzą wyżej w góry, gdzie łatwiej jest wykopać spod śniegu pożywienie. Pokarmem są głównie porosty. Praktycznie cała zima to czas postu, na który latem muszą zgromadzić odpowiedni zapas tłuszczu. W maju lub czerwcu samica rodzi 1, czasem 2 młode, które pozostają pod opieką matki przez ok. 3 miesiące. Liczebność reniferów na Spitsbergenie szacuje się na ok. 10000.
do gĂłry

Lis polarny - piesiec (Alopex lagopus)

Długość 80-95 cm, waga 2.5 - 8 kg. Najczęściej występuje w ubarwieniu letnim brązowo-szarym a zimą śnieżnobiałym, choć spotyka się też lisy czarne przez cały rok. Żywi się ptakami (szczególnie ich pisklętami), jajami, rybami i padliną. Nory lęgowe kopie w ziemi, na zboczach, pomiędzy kamieniami. W maju lub czerwcu samica rodzi 2-8, maks. 12 szczeniąt. Żyje 12 -14 lat.
Lisy można spotkać zarówno nad morzem, w dolinach, jak i wysoko na grzbietach górskich. Są to zwierzęta terytorialne. Przez zimę do wiosny często podążają za niedźwiedziami polarnymi, podobnie jak szakale za lwami, licząc na pozostałości z ich zdobyczy.


Jesienią lisy zmieniają futro na białe
do gĂłry

Foka obrączkowana (Phoca hispida)

jest najmniejszą i najliczniejszą foką na Svalbardzie. Długość 1 - 1,85 m, waga 40 - 150 kg, barwa szaro-brązowa do ciemno-brązowej, na grzbiecie jasne plamy i pierścienie, brzuch biało-żółty. Występuje u wybrzeży i w fiordach, chętnie w pobliżu pokrywy lodowej, w wodzie i na lodzie, zwykle w stadach. Żyje do 20 i więcej lat. Samice rodzą corocznie.
Na lądzie poruszają się niezdarnie. W zimie foki przebywają pod lodem, wycinając pazurami przednich płetw i utrzymując przeręble oddechowe w lodzie o grubości nawet do 2 m. Każda foka posiada 10 - 15 takich otworów. Co pięć do piętnastu minut foka wynurza się przez otwór oddechowy, głęboko oddycha przez 10 - 30 sekund i nurkuje ponownie. Żywi się rybami i skorupiakami. Zdobycz znajduje głównie za pomocą echolokacji i dzięki turbulencjom wody odbieranym przez niezwykle czułe wąsy. Foki obrączkowane stanowią główne pożywienie białych niedźwiedzi. Zagrożenie stanowią również morsy i orki, a dla młodych także lisy i mewy. Przed niedźwiedziami uciekają do wody, gdzie napastnik nie ma szans. Lubią spać wygrzewając się w słońcu na lodowych krach. Ponieważ są stale zagrożone, co chwilę się budzą, rozglądają po okolicy i znów zapadają w czujną drzemkę. do góry

Ptaki

Najliczniejsze ptaki w Hornsundzie to planktonożerne alczyki (traczyki lodowe), gnieżdżące się w kamiennych osypiskach na stokach nadmorskich gór, ich liczebność na Spitsbergenie szacowana jest na kilkaset tysięcy do dwóch milionów. Rybożerne mewy trójpalczaste, nurzyki polarne, nurniki białoskrzydłe i fulmary gniazdują na skalnych półkach w wielkich koloniach liczących w rejonie Hornsundu po kilka tysięcy par. Ponadto występują: mewy blade - największe ptasie drapieżniki, trzy gatunki wydrzyków, rybitwy popielate oraz gęsi (bernikle białolice, gęsi krótkodziobe), kaczki (edredony), biegusy morskie i wróblowate śnieguły.
Pierwsze ptaki (fulmary) pojawiają się nad pasami otwartej wody morskiej już pod koniec stycznia wraz z pierwszym brzaskiem. W marcu i kwietniu przylatują ptaki zakładające gniazda na stokach gór i klifach, natomiast gniazdujące na tundrze później - w maju i czerwcu.


Alczyki (traczyki lodowe)
Mewy trĂłjpalczaste na gnieĹşdzie

Przy okazji warto wspomnieć o ptasich zwyczajach, z którymi zetknie się każdy odwiedzający obszar południowego Spitsbergenu.
Na kamienistych brzegach morza gniazdują rybitwy popielate (Sterna paradisaea), ptaki o bodaj najdłuższych trasach przelotów, odlatujące na zimę daleko na południe w okolice Antarktyki. W okresie rozrodu rybitwy natarczywie atakują każdego potencjalnego agresora i potrafią boleśnie zranić ostrym dziobem, co jednak nie zawsze skutkuje przeciwko lisom przerzedzającym znacznie ich potomstwo. Z kolei biegusy morskie (Calidris maritima) i wydrzyki pasożytne (Stercorarius parasiticus) w obronie swych gniazd usiłują odciągnąć agresora udając chore. Machają rzekomo przetrąconymi skrzydłami kwiląc przy tym żałośnie. Jeśli jednak intruz zbliży się zanadto do gniazda, wydrzyk próbuje go przepłoszyć koszącymi nalotami z powietrza. Słowo pasożytniczy w nazwie gatunku sugeruje sposób zdobywania pożywienia. Otóż ptak ten upatruje sobie mewę tójpalczastą i uporczywie goni ją, dopóki ta nie wypluje upolowanej ofiary, którą przechwytuje wydrzyk.
Bardzo miłym dla ucha akcentem zbliżającej się wiosny jest śpiew śnieguły (Plectrophenax nivalis)przypominający śpiew skowronka. Skojarzenie to jest tym bardziej zaskakujące, że śnieguły zaczynają śpiewać w kwietniu, kiedy w Arktyce panują jeszcze warunki zimowe. Niektóre gatunki ptaków, jak nurniki białoskrzydłe i fulmary zimują na krawędzi lodu morskiego, dlatego też zdarza się, że na Spitsbergenie pojawiają się nawet podczas nocy polarnej. do góry

Ssaki morskie

Najliczniejszym ssakiem morskim w Hornsundzie są rybożerne foki obrączkowane, których rozród uzależniony jest od obecności trwałej pokrywy zimowego lodu ze śniegiem. W latach, gdy lodu w fiordzie jest mniej, nie znajdują miejsc do rozrodu i przenoszą się gdzie indziej. W strefie przybrzeżnej można zaobserwować często samotne foki brodate, odżywiające się bentosem. W sierpniu w czasie migracji regularnie obserwuje się walenie białe - biełuchy. Sporadycznie pojawiają się trzy gatunki delfinów, walenie karłowate, orki i kaszaloty.

Ryby

W Hornsundzie można znaleźć ponad 30 gatunków ryb, bardzo trudno jednak je złowić, ponieważ większość z nich to niewielkie gatunki, żyjące na większych głębokościach. Najważniejszym i najliczniejszym gatunkiem jest 20-centymetrowy dorszyk polarny, który stanowi podstawę pokarmu fok i ptaków rybożernych Arktyki. W zaroślach laminarii spotyka się trzy gatunki małych ryb z rodziny głowaczowatych (popularne diabły morskie) a w strefie pływów można pod kamieniami znaleźć kilkucentymetrowe głowiki (Liparis) trzymające się brzuszną przyssawką kamieni. W okresie wiosny pojawiają się w fiordach dwumetrowe rekiny polarne, ale widuje się je rzadko, ponieważ występują na dużej głębokości. do góry

Bentos (organizmy żyjące na dnie morza)

Fauna denna liczy w Hornsundzie około 600 gatunkĂłw i zdominowana jest przez skorupiaki (102 gatunki), wieloszczety (69 gatunkĂłw), mięczaki (52 gatunki). Biomasa bentosu waha się od 10 g w zatokach przylodowcowych do 200 g mokrej masy na m2 w zewnętrznej części fiordu. W wodach płytkich zarośla laminarii mogą osiągać masę wielu kg na m2. Strefa pływowa szkierĂłw zasiedlona jest przez bogate zbiorowiska zwierząt związanych z morszczynem i pąklami. DuĹźe glony przytwierdzone do dna (tzw makrofity) liczą w Hornsundzie ponad 43 gatunki, jest wśrĂłd nich jadalna „morska kapusta” Alaria esculenta. WśrĂłd spitsbergeńskich fiordĂłw Zachodniego WybrzeĹźa, Hornsund ma największy udział fauny arktycznej, szczegĂłlnie w wewnętrznej części. Otwarte wybrzeĹźe zdominowane jest przez napływowe ciepłolubne gatunki atlantyckie.

Plankton (drobne organizmy unoszące się w wodzie)

W Hornsundzie zakwit planktonu roślinnego rozpoczyna się w końcu kwietnia i trwa do końca maja, produkcja pierwotna osiąga 120 g węgla na m2 na rok. Fitoplankton zdominowany jest przez okrzemki, bruzdnice, złotowiciowce (razem około 150 gatunków). Plankton zwierzęcy liczy około 60 gatunków i zdominowany jest przez widłonogi (rodzaj Calanus i Pseudocalanus). do góry


mapa strony, literatura i odnośniki